Izborni šok i gradska kasa: Koliko još može opstati Šapićeva vlast u Beogradu?

Trenutna finansijska situacija u Beogradu je katastrofalna i to je razlog zbog koga smo tražili vanredne beogradske izbore, kaže Nikola Jovanović iz Centra za lokalnu samoupravu.

Nakon što je vladajuća koalicija na nedavnim parlamentarnim izborima pretrpjela ubjedljiv poraz u glavnom gradu Srbije, gdje je Studentska lista osvojila čak 63 posto glasova u svih 17 beogradskih opština, pitanje političkog legitimiteta gradske vlasti ponovo je u prvom planu.

Pritisak na gradonačelnika Aleksandra Šapića dodatno je eskalirao upozorenjima nevladinih organizacija i stručnjaka o dramatičnom stanju u gradskoj kasi, kašnjenju plata u javnim preduzećima i neposrednoj opasnosti od finansijskog kolapsa prijestonice.

Samo nekoliko dana nakon što su preliminarni rezultati parlamentarnih izbora pokazali da je raspoloženje birača u Beogradu u potpunoj suprotnosti sa odlukama koje se donose u Starom dvoru, organizacija „Beograd u pokretu“ zatražila je hitno raspisivanje vanrednih beogradskih izbora. Glavni argument nije samo politički poremećaj nastao na biralištima, već i alarmi koji zvone unutar komunalnog i finansijskog sistema prijestonice.

Izvršni direktor organizacije „Beograd u pokretu“ Nikola Radin ističe u razgovoru za Al Jazeeru da rezultati izbora nedvosmisleno pokazuju da vlast Srpske napredne stranke (SNS), na čelu sa gradonačelnikom Šapićem, više nema nikakvo uporište u narodu.

„Izbori u nedelju su pokazali da je u Beogradu, u svih 17 opština, pobedila Studentska lista i osvojila negde oko 63 posto glasova. To znači da vlast SNS-a, na čelu sa Šapićem, nema više uporište u glasovima. Iako zbog toga zakonski ne može automatski doći do smene, oni sada stvarno nemaju više nikakav legitimitet jer su ovi poslednji izbori pokazali većinsku volju građana Beograda“, kaže Radin.

Rupa u budžetu i ugrožene plate radnika

Međutim, politička kriza u Beogradu nije ostala samo u sferi izbornih procenata, već se opipljivo preliva na svakodnevni život građana i rad funkcionera u gradskim preduzećima. Radin upozorava da se Beograd nalazi pred neposrednim finansijskim slomom, potkrepljujući to konkretnim parametrima i ciframa koje ukazuju na ozbiljnu dubinu problema.

„Budžet grada iznosi preko 200 milijardi dinara (oko 1,71 milijarda eura), a od toga čak 85 posto ide na tekuću potrošnju. Imamo situaciju da prvi put zaposlenima u Gradskom saobraćajnom preduzeću (GSP) Beograd, 25. u mesecu, kada im sleduje deo zarade, novac nije isplaćen. Drugi parametar je planirani deficit za ovu godinu od 9,7 milijardi dinara (oko 82,8 miliona eura). Kao treću stvar imamo činjenicu da javna komunalna preduzeća trenutno duguju dobavljačima preko 30 milijardi dinara (oko 256 miliona eura)“, objašnjava Radin.

S ovom ocjenom saglasan je i Nikola Jovanović iz Centra za lokalnu samoupravu (CLS), koji trenutnu situaciju u prijestonici opisuje kao katastrofalnu, dodajući da su finansijski problemi već počeli direktno urušavati komunalne usluge.

„Trenutna finansijska situacija u Beogradu je katastrofalna i to je razlog zbog koga smo tražili vanredne beogradske izbore. Akontacija za zaposlene u GSP-u nije isplaćena, javna komunalna preduzeća su u velikim dugovima, a privatni prevoznici najavljuju štrajk i obustavu javnog prevoza. To ova gradska uprava niti želi, niti može da rešava, a imam utisak i da im odgovara haos u prestonici“, navodi Jovanović za Al Jazeeru.

Naglašava da se dugovanja gomilaju mjesecima, dok su pojedini dijelovi grada već osjetili posljedice lošeg održavanja sistema.

„Veliki problem je javni prevoz, gde se i GSP-u i privatnim prevoznicima duguje već mesecima. Na Novom Beogradu nema grejanja jer se sistem ne održava. Najveća korupcija je u Beograd putu, Infostanu i Gradskoj čistoći, a grad na golo oko deluje zapušten i prljav. To tako ne mora biti, za šest meseci Beograd može biti na stabilnim nogama i sa stopom razvoja među najvećima u Evropi“, tvrdi Jovanović.

Hronični nedostatak legitimiteta

Za dublje razumijevanje aktuelne krize u glavnom gradu Srbije potrebno je sagledati i širi politički kontekst. Naime, ovo nije prvi put da se postavlja pitanje legitimiteta uprave Aleksandra Šapića.

Nakon gradskih izbora u decembru 2023. godine, opozicione liste imale su većinu glasova, ali je preletanjem pojedinih odbornika i specifičnim pregovorima vlast ipak formirala koalicija okupljena oko SNS-a. Slična situacija dogodila se i na ponovljenim izborima u junu 2024. godine, koje je dio opozicije bojkotovao.

Politički analitičar Cvijetin Milivojević podsjeća u razgovoru za Al Jazeeru da kriza legitimiteta gradske vlasti traje još od beogradskih izbora 2022. godine i da Šapić zapravo nikada nije imao neposrednu podršku većine Beograđana, ali ni nepodijeljenu podršku u sopstvenoj stranci.

„Ova vlast nema u Beogradu legitimitet još od 2022. godine. Na poslednja tri izbora za gradsku ova vladajuća garniture zapravo nije pobedila. Nikada se gospodin Šapić nije kandidovao na nekim neposrednim izborima da bude biran, nego ga je birala skupštinska većina. Kako je on uopšte postao gradonačelnik? Ličnim dogovorom njega i Aleksandra Vučića, tako što je Šapić svoju navodnu stranku celu uneo u miraz u Srpsku naprednu stranku. U samom vrhu SNS-a Šapić nikada nije imao podršku da bude gradonačelnik, on nije bio izbor Srpske napredne stranke, već Vučića lično“, ističe Milivojević za Al Jazeeru.

Komentarišući povezanost finansijske krize i političke odgovornosti, Milivojević objašnjava da loše upravljanje gradskim resursima predstavlja prirodnu posljedicu nedostatka izborne podrške.

„Ako već imate nekoga ko nije legitimno izabran na mesto gradonačelnika, logično je da sa takvim manjkom legitimiteta ne može adekvatno upravljati ni javnim finansijama. Ova vlast je potpuno odrođena od većinskog stava Beograđana, a grupacija koja vlada glavnim gradom sada je praktično ponižena na parlamentarnim izborima. Ovde je reč o osnovnom javnom moralu. Sama Srpska napredna stranka je svojevremeno dve godine kritikovala Demokratsku stranku zbog vlasti u Vojvodini od 2012. do 2014. godine, prigovarajući im: ‘Kako možete vladati sa samo pet odsto podrške?’ Sada se potpuno ista ta situacija preslikala na Beograd“, napominje Milivojević.

Peticija i incident na Novom Beogradu

Dok opozicija i analitičari ukazuju na ustavne i političke apsurde trenutnog stanja, postavlja se pitanje, koji su konkretni institucionalni mehanizmi za izlazak iz višemjesečne blokade. Nikola Jovanović smatra da su ostavka Aleksandra Šapića i raspisivanje vanrednih izbora jedino održivo rješenje, iznoseći i konkretne korake koje bi eventualna nova uprava morala preduzeti.

„Neophodni su vanredni izbori, jer ova vlast nema podršku građana i ne zna kako da rešava sistemske probleme. Čak 63 posto Beograđana je glasalo za Studentsku listu. Prvi koraci neke nove gradske vlasti moraju biti objedinjavanje svih komunalnih preduzeća u jedinstveni ‘Beogradski holding’, poništavanje svih koruptivnih javnih nabavki, usvajanje novog generalnog urbanističkog plana i strategije razvoja grada, kao i nemilosrdna borba protiv korupcije. Nakon finansijske konsolidacije, Beograd bi mogao izdavati sopstvene hartije od vrednosti iz kojih bi se finansirala izgradnja metroa, novih mostova i tunela“, navodi Jovanović.

Sa druge strane, Nikola Radin najavljuje da građanske inicijative neće čekati u nedogled i ukazuje na predstojeća dešavanja u Skupštini grada Beograda.

Naime, opozicioni odbornici podnijeli su zvaničan zahtjev za smjenu gradonačelnika nakon incidenta na Bežanijskoj kosi krajem septembra ove godine, u kojem su učestvovali Aleksandar Šapić i odbornica pokreta „Kreni-Promeni“ Tatjana Mićić. Predstavnici opozicije i navedena odbornica optužili su Šapića za fizički napad u kojem joj je povrijeđeno lice, dok je gradonačelnik demantovao udarac, navodeći da je došlo do koškanja i da ju je samo odgurnuo braneći se od njenog supruga. Prva sjednica zakazana po ovom zahtjevu nije održana zbog nedostatka kvoruma vladajuće većine, te je pomjerena za novembar.

„U novembru je zakazana sednica za preispitivanje odgovornosti gradonačelnika u vezi sa incidentom i napadom koji se dogodio. Sačekaćemo da vidimo da li će on stvarno biti smenjen na toj sednici. Ukoliko se to ne desi, pokrenućemo neku vrstu peticije i narodnog bunta u Beogradu, jer sada imamo egzaktne podatke u vidu ovih izbora da Šapić više nema nikakvu podršku i uporište u građanima da vrši vlast. Apelujemo i da jedan od prvih poteza nove republičke vlade bude da, u skladu sa zakonom, pokuša organizovati vanredne izbore u Beogradu kako bi grad konačno dobio vlast koja ima legitimitet“, poručuje Radin.

Sednica Skupštine grada Beograda na kojoj bi odbornici trebalo da se izjasne o razrešenju Aleksandra Šapića zvanično je zakazana za 23. novembar. Prema Zakonu o lokalnoj samoupravi Republike Srbije, ukoliko gradonačelnik podnese ostavku ili bude smenjen, Skupština grada ima rok od 30 dana da izabere novog prvog čovjeka prijestonice. Ako se nova većina ne formira u tom roku, Vlada Srbije raspušta lokalni parlament i imenuje privremeni organ do raspisivanja vanrednih beogradskih izbora, čime bi se politička sudbina glavnog grada ponovo vratila direktno u ruke njegovih građana. (balkans.aljazeera.net, portal, Dragana Erjavec, 27.10.2026)